ภาคตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศไทยมีพรมแดนทางภูมิศาสตร์ติดต่อกับสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว โดยมีแม่น้ำโขงเป็นเส้นแบ่งพรมแดน ซึ่งผู้คนมักจะข้ามผ่านพรมแดนระหว่างประเทศด้วยช่องทางธรรมชาติแทนที่จะผ่านจุดผ่านแดนของทางการ การย้ายถิ่นโดยไม่ผ่านกระบวนการทางกฎหมายทำให้เกิดปัญหาการไร้รัฐ ไร้สัญชาติ และไร้สถานะทางทะเบียน ซึ่งทำให้คนกลุ่มนี้มีข้อจำกัดในแง่ของการเข้าถึงบริการสาธารณะ รวมถึงการบังคับใช้กฎหมายและการดูแลสุขภาพ ตลอดจนโอกาสในการทำงาน การศึกษา การเป็นเจ้าของทรัพย์สิน และการเดินทาง และปัญหาเหล่านี้ล้วนทำให้เกิดปัญหาซับซ้อนเกี่ยวกับความยากจน ความพิการ ความเจ็บป่วย และการเลือกปฏิบัติที่ส่งผลกระทบต่อเด็กที่เกิดจากคนไร้สัญชาติหรือไร้สถานะทางทะเบียน

ในปี 2562 มูลนิธิเพื่อสุขภาพและการแบ่งปัน (มสป.) ร่วมมือกับมูลนิธิ Algot Enevoldsen เพื่อดำเนินโครงการส่งเสริมสุขภาพและสิทธิเป็นระยะเวลา 5 ปี มสป.ดำเนินการสำรวจการประเมินความต้องการของคนไร้สัญชาติและไม่มีสถานะทางทะเบียนใน ตำบลเขมราฐ อำเภอเขมราฐ และตำบลพะลาน อำเภอนาตาล การสำรวจระบุไว้ว่ามีประชาชน 650 คนไม่มีสถานะทางทะเบียนตำบลเขมราฐ และ 313 คนไม่มีสถานะทางทะเบียนตำบลพะลาน

ภาคตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศไทยมีพรมแดนทางภูมิศาสตร์ติดต่อกับสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว โดยมีแม่น้ำโขงเป็นเส้นแบ่งพรมแดน ซึ่งผู้คนมักจะข้ามผ่านพรมแดนระหว่างประเทศด้วยช่องทางธรรมชาติแทนที่จะผ่านจุดผ่านแดนของทางการ การย้ายถิ่นโดยไม่ผ่านกระบวนการทางกฎหมายทำให้เกิดปัญหาการไร้รัฐ ไร้สัญชาติ และไร้สถานะทางทะเบียน ซึ่งทำให้คนกลุ่มนี้มีข้อจำกัดในแง่ของการเข้าถึงบริการสาธารณะ รวมถึงการบังคับใช้กฎหมายและการดูแลสุขภาพ ตลอดจนโอกาสในการทำงาน การศึกษา การเป็นเจ้าของทรัพย์สิน และการเดินทาง และปัญหาเหล่านี้ล้วนทำให้เกิดปัญหาซับซ้อนเกี่ยวกับความยากจน ความพิการ ความเจ็บป่วย และการเลือกปฏิบัติที่ส่งผลกระทบต่อเด็กที่เกิดจากคนไร้สัญชาติหรือไร้สถานะทางทะเบียน

ในปี 2562 มูลนิธิเพื่อสุขภาพและการแบ่งปัน (มสป.) ร่วมมือกับมูลนิธิ Algot Enevoldsen เพื่อดำเนินโครงการส่งเสริมสุขภาพและสิทธิเป็นระยะเวลา 5 ปี มสป.ดำเนินการสำรวจการประเมินความต้องการของคนไร้สัญชาติและไม่มีสถานะทางทะเบียนใน ตำบลเขมราฐ อำเภอเขมราฐ และตำบลพะลาน อำเภอนาตาล การสำรวจระบุไว้ว่ามีประชาชน 650 คนไม่มีสถานะทางทะเบียนตำบลเขมราฐ และ 313 คนไม่มีสถานะทางทะเบียนตำบลพะลาน

จังหวัดอุบลราชธานี ประเทศไทย

• ตำบลเขมราฐ อำเภอเขมราฐ
• ตำบลพะลาน อำเภอนาตาล

เพื่อปรับปรุงคุณภาพชีวิตของชุมชนไทยและลาวที่เปราะบางในจังหวัดอุบลราชธานี ซึ่งหลายคนไม่มีเอกสารทางทะเบียน โดยการพัฒนาการเข้าถึงการดูแลสุขภาพและสิทธิ และสร้างชุมชนที่เข้มแข็งขึ้นเพื่อให้สามารถช่วยเหลือตนเองได้

ในช่วงปี 2563–2564 มูลนิธิได้ดำเนินการจัดตั้งคณะทำงานในชุมชน (Community Action Group หรือ CAG) ในแต่ละหมู่บ้านที่เข้าร่วมโครงการ จำนวนทั้งสิ้น 35 หมู่บ้าน ผู้นำชุมชนได้รับการฝึกอบรมเกี่ยวกับ ปัญหาด้านสุขภาพ สิทธิมนุษยชน และความอ่อนไหวทางวัฒนธรรม (โดยเฉพาะระหว่างชุมชนไทยและลาว) แม้ว่าผู้นำในปัจจุบันส่วนใหญ่จะเป็นคนไทย แต่เราก็กำลังดำเนินการเพื่อเพิ่มจำนวนอาสาสมัครชาวลาวให้มีมากขึ้นเพื่อทำให้เกิดความหลากหลายและมีกลุ่มเพื่อนช่วยเพื่อนที่เป็นคนลาวด้วยกัน ในปี 2023 มสป. ยังได้ริเริ่มจัดการฝึกอบรมผู้ดูแลและการฝึกอบรมผู้ดูแลสุขภาพเบื้องต้นที่เป็นคนไทย-คนลาว ให้การดูแลสุขภาพ ให้คำแนะนำเรื่องอนามัยเจริญพันธ์ุเพื่อให้มั่นใจว่าขีดความสามารถของชุมชน

มสป.ให้การสนับสนุนบุคคลที่มีสิทธิ์สมัครทำบัตรประจำตัวประชาชนเพื่อเข้าถึงการรักษาพยาบาลและสิทธิพลเมือง ซึ่งโดยปกติมักต้องเดินทางไปขอนแก่นเพื่อตรวจดีเอ็นเอและพิสูจน์สัญชาติเพื่อเพิ่มชื่อในทะเบียนราษฎร์ ด้วยความร่วมมือกับสถาบันนิติวิทยาศาสตร์กลางแห่งกระทรวงยุติธรรม มสปได้จัดตั้ง node เก็บสิ่งส่งตรวจดีเอ็นเอในพื้นที่โรงพยาบาลสรรพสิทธิประสงค์ จังหวัดอุบลราชธานี ส่งผลให้ผู้ที่มีปัญหาสถานะบุคคลเข้าถึงบริการและได้รับโควต้าการตรวจดีเอ็นเอฟรีได้มากขึ้น และไม่ต้องเสียเวลาเดินทางอีกต่อไป

MOU ฉบับที่สองเป็นข้อตกลงความร่วมมือระหว่าง มสป. โรงพยาบาลสรรพสิทธิประสงค์ และสาขาท้องถิ่นของกรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น กระทรวงยุติธรรม กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ และสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน ข้อตกลงนี้มีจุดมุ่งหมายเพื่อเอาชนะอุปสรรคด้านระบบและงบประมาณในการดูแลสุขภาพขั้นพื้นฐานและการเข้าถึงสิทธิของคนไร้สัญชาติ โดยการอำนวยความสะดวกในวัตถุประสงค์ของแต่ละฝ่ายที่ลงนาม และพัฒนาทะเบียนราษฎร์สำหรับคนไร้สัญชาติในจังหวัดอุบลราชธานี

ความสำเร็จที่สำคัญคือการจัดตั้งระบบการส่งต่อที่นำโดยผู้นำชุมชนที่ได้รับการฝึกอบรม 273 คน โดยที่ CAG แต่ละแห่งใน 35 หมู่บ้านจะระบุและคัดกรองกรณีที่เกี่ยวข้อง ก่อนที่กรณีนั้นๆ จะถูกส่งต่อไปยังมูลนิธิเพื่อให้การสนับสนุนติดตามผล:

ในกรณีที่เกี่ยวข้องกับสุขภาพ:

คณะทำงานในชุมชนคัดกรอง ประเมินสภาพปัญหา ส่งต่อเคสในกรณีที่ไม่มีบัตรสุขภาพให้กับ มสป เพื่อพิจารณา คณะทำงานนำพาบุคคลนั้นไปที่โรงพยาบาลเพื่อรับการรักษา โดย มสป รับผิดชอบค่าใช้จ่ายด้านการแพทย์ที่สำคัญ และดำเนินการนัดตรวจติดตามผล

ผลที่ได้:

ในกรณีสวัสดิการสังคม:

มสป. ประสานงานส่งต่อและช่วยเหลือบุคคลให้ติดต่อกับหน่วยงานสวัสดิการในพื้นที่เพื่อเข้าถึงการสนับสนุนใดๆ ที่พวกเขามีสิทธิ์ได้รับ และจะจัดหาเงินทุนสำหรับอาหาร ทุนการศึกษา และอุปกรณ์เครื่องใช้ในครัวเรือน

ผลที่ได้:

ในกรณีสิทธิ:

มสป.คัดกรอง ตรวจสอบข้อเท็จจริงร่วมกับแกนนำสิทธิในชุมชน นำพายื่นเอกสารและขอรับโควต้าตรวจดีเอ็นเอ สนับสนุนขั้นตอนการยื่นเอกสาร กระบวนการเพิ่มชื่อในทะเบียนราษฎร์ จนได้รับบัตรประชาชน สิทธิสุขภาพ และสิทธิพลเมือง

ผลที่ได้:

ผลจากโครงการนี้ทำให้ชุมชนมีความเข้มแข็งแบบที่ไม่เคยมีมาก่อน เรายังคงมุ่งมั่นส่งเสริมให้ CAG ดำเนินงานอย่างเป็นอิสระ ในขณะเดียวกันก็จัดการประชุมเชิงปฏิบัติการเรื่องการคุ้มครองเด็กสำหรับครู และการประชุมเชิงปฏิบัติการกรณีศึกษาสำหรับเจ้าหน้าที่และผู้นำชุมชน

จังหวัดอุบลราชธานีเป็นพื้นที่นำร่องปฏิบัติการแก้ไขปัญหาสถานะบุคคลและมีแผนในการจัดทำฐานข้อมูลเพื่อติดตามสถานะของบุคคลที่ไม่มีเอกสาร ศูนย์ตรวจดีเอ็นเอในพื้นที่ ก่อตั้งคณะทำงานเฉพาะกิจของผู้มีส่วนเกี่ยวข้องหลายฝ่าย และกระบวนการที่โปร่งใส ตรวจสอบและติดตามได้ร่วมกับภาคประชาสังคมที่เป็นกลไกขับเคลื่อนงานด้านสิทธิให้เกิดการแก้ไขปัญหาได้จริง