เมื่อวันที่ 20 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2569 มูลนิธิเพื่อสุขภาพและการแบ่งปัน (มสป.) ได้จัดเวทีสรุปบทเรียนการดำเนินงาน “โครงการส่งเสริมสุขภาพและสิทธิ (Health and Rights Promotion Project: HRPP)” ณ ห้องประชุมสองฝั่งโขง โรงพยาบาลเขมราฐ อำเภอเขมราฐ จังหวัดอุบลราชธานี โดยมีคณะทำงานแกนนำชุมชนจากตำบลพะลาน อำเภอนาตาล และตำบลเขมราฐ อำเภอเขมราฐ เข้าร่วมแลกเปลี่ยนเรียนรู้และถอดบทเรียนการดำเนินงานที่ผ่านมาอย่างเป็นระบบ
ทั้งนี้ การดำเนินงานของโครงการ HRPP ตลอดระยะเวลา 5 ปี (พ.ศ. 2563–2568) ได้ขับเคลื่อนภายใต้เป้าหมาย 4 มิติหลัก ได้แก่ 1) มิติด้านสุขภาพ มุ่งเน้นให้ประชาชนมีสุขภาพที่ดีขึ้น 2) มิติด้านสิทธิ มุ่งส่งเสริมการเข้าถึงสิทธิขั้นพื้นฐานอย่างทั่วถึง 3) มิติด้านชุมชน มุ่งเสริมสร้างความเข้มแข็งของชุมชน และ 4) มิติด้านนโยบาย มุ่งสนับสนุนการขับเคลื่อนเชิงนโยบายและความร่วมมือจากภาครัฐ โดยในเวทีดังกล่าวได้มีการจัดกระบวนการให้ผู้เข้าร่วมร่วมกันทบทวนเส้นทางการดำเนินงาน ทั้งในด้านกิจกรรมสำคัญ ผลลัพธ์ที่เกิดขึ้น ตลอดจนผลกระทบต่อกลุ่มเป้าหมายและชุมชน ผ่านเครื่องมือและกระบวนการที่หลากหลาย
จากการดำเนินงานดังกล่าว พบว่าผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นสะท้อนให้เห็นถึงความเปลี่ยนแปลงเชิงบวกอย่างเป็นรูปธรรม กล่าวคือ ในมิติด้านสุขภาพ ประชาชนสามารถเข้าถึงบริการในระบบสาธารณสุขภาครัฐได้เพิ่มมากขึ้น ขณะเดียวกัน ในระดับชุมชนได้เกิดระบบการดูแลกันเองที่มีความเข้มแข็งมากยิ่งขึ้น ผ่านกลไกของแกนนำชุมชน การเยี่ยมบ้าน การคัดกรองและส่งต่อผู้ป่วย ตลอดจนการประสานความร่วมมือกับหน่วยบริการสาธารณสุขในพื้นที่อย่างเป็นระบบ
นอกจากนี้ ในมิติด้านการเข้าถึงสิทธิ พบว่าประชาชนมีความรู้ ความเข้าใจ และความมั่นใจในการใช้สิทธิของตนเองเพิ่มมากขึ้น ส่งผลให้สามารถติดต่อประสานงานกับหน่วยงานภาครัฐ และเข้าถึงบริการต่าง ๆ ได้อย่างเหมาะสมยิ่งขึ้น โดยเฉพาะอย่างยิ่งในกลุ่มเปราะบางและผู้ไร้สถานะทางทะเบียน ซึ่งได้รับโอกาสในการเข้าถึงสิทธิขั้นพื้นฐาน อาทิ การรักษาพยาบาล การศึกษา การมีสถานะทางทะเบียน และสวัสดิการที่เกี่ยวข้อง
ยิ่งไปกว่านั้น โครงการยังมีบทบาทสำคัญในการเสริมสร้างความเข้มแข็งของชุมชน โดยก่อให้เกิดคณะทำงานและแกนนำชุมชนที่มีศักยภาพ มีความน่าเชื่อถือ และสามารถทำหน้าที่เป็นกลไกหลักในการประสานงาน ขับเคลื่อนกิจกรรม และขยายผลการดำเนินงานไปยังกลุ่มเป้าหมายอื่นได้อย่างต่อเนื่อง อีกทั้งยังส่งผลให้เกิดการบูรณาการความร่วมมือระหว่างชุมชน หน่วยงานภาครัฐ และภาคีเครือข่ายในพื้นที่เพิ่มมากยิ่งขึ้น
อย่างไรก็ตาม จากการถอดบทเรียนร่วมกัน พบว่ายังมีประเด็นท้าทายที่จำเป็นต้องได้รับการพัฒนาในระยะต่อไป เพื่อให้การดำเนินงานมีความต่อเนื่องและยั่งยืน กล่าวคือ การเสริมสร้างความเข้มแข็งในระดับชุมชนยังคงต้องได้รับการพัฒนาอย่างต่อเนื่อง นอกจากนี้ ยังมีประเด็นเฉพาะกลุ่มที่สำคัญ ได้แก่ การเข้าถึงสิทธิของผู้ไร้สถานะทางทะเบียน การแจ้งเกิด และการคุ้มครองสิทธิในระยะยาว ซึ่งล้วนเป็นประเด็นที่ต้องอาศัยการดำเนินงานอย่างต่อเนื่องและเป็นระบบ
สำหรับทิศทางการดำเนินงานในระยะต่อไป ผู้เข้าร่วมเวทีได้ร่วมกันเสนอแนวทางสำคัญหลายประการ กล่าวคือ ควรมีการสำรวจและให้ความช่วยเหลือผู้ไร้สถานะทางทะเบียนอย่างต่อเนื่อง ควบคู่กับการพัฒนาและสร้างแกนนำรุ่นใหม่ โดยเฉพาะในกลุ่มเยาวชน รวมทั้งควรส่งเสริมระบบสุขภาพชุมชนเชิงรุก เช่น การเยี่ยมบ้านและการคัดกรองสุขภาพ นอกจากนี้ ยังควรมีการสนับสนุนด้านการศึกษาและการจัดตั้งกองทุนช่วยเหลือในระดับชุมชน ตลอดจนการบูรณาการความร่วมมือกับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นและหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เพื่อให้เกิดการสนับสนุนเชิงนโยบายและงบประมาณในพื้นที่อย่างเป็นรูปธรรม
ท้ายที่สุด ผู้เข้าร่วมเวทีได้แสดงเจตนารมณ์ร่วมกันในการสานต่อความสำเร็จของโครงการ HRPP และมุ่งพัฒนาการดำเนินงานให้เกิดความต่อเนื่องและยั่งยืน ทั้งนี้ เพื่อมุ่งสู่การสร้างสังคมที่มีความเป็นธรรม ลดความเหลื่อมล้ำ และเปิดโอกาสให้ประชาชนทุกคนในชุมชนสามารถเข้าถึงสิทธิและมีคุณภาพชีวิตที่ดีได้อย่างเท่าเทียม